چون قلعه 31 و دروازهء جيرون معروف 32 و مقابر نزديك دروازهء فراديس 33 ، و بعضى ديگر از قصه‌هاى دينى مربوط به دمشق و حومه ، چون قبر موسى 34 و « غارخون » ( مغارة الدم ) ، سخن دارد . 35 بعضى از اين رسائل خاصّ يك محلّه يا قسمتى از حومه يا يك دهكده نزديك شهر است كه البتّه صالحيّه ، مولد مؤلّف ، 36 و باغهاى اطراف شهر و « غوطهء شام » 37 و دهكده ربوة ، 38 اقامتگاه دمشقى كيهان نگار ، و دو دهكدهء داريا 39 و المزّة 40 در اين ميان جاى ممتاز دارد . باغهاى « نيربيّهء » نزديك دمشق 41 نيز مورد توجّه او بوده كه نبايد آن را با محلّى به همين نام نزديك حلب كه به سبب نقوش آرامى در محافل علمى معروف است اشتباه كرد . طبيعى است كه هيچ يك از اين مسائل از لحاظ روش و سبك ادبى اصالتى ندارد ، ولى مطالب فراوانى به دست مىدهد كه به طور جالبى به هم ارتباط دارد و ابن طولون بدين وسيله روحى تازه در نوشته‌هاى قديمى مربوط به جغرافياى اقليمى شام دميده است . فهرست مؤلّفات وى از جهت ديگر نيز جالب است و از روى آن ، زمينه‌ها و موضوعات جغرافيايى را كه در آن روزگار يك مؤلّف عادى ، نه محقّق اصيل ، بدان مىپرداخت توان شناخت . در آن ميانه گزارشى دربارهء راه حجّ از شام تا حجاز هست ، با عنوان منازل الحج الشامى ، 42 و تعدادى رسائل از نوع فضائل و خاصّ مكانهاى مقدّس چون مكّه ( معالم مكة المشرّفه ) 43 و مدينه ( معاهد المدينة ) 44 و قدس ( فضائل بيت المقدس ) . 45 و از جمله مقاله‌اى خاصّ مقام معروف ابراهيم [ ع ] است نزديك كعبه ( مقام الخليل ) . 46 ابن طولون در پاره‌اى از موارد سلسلهء مؤلّفان معروف را تكميل مىكند . وى همچون مقدسى كوچك دربارهء تاريخ تميم دارى ، 47 و برگونه كار سيوطى در بيان فضيلت حبشيان بر سفيدان چيز نوشته است . 48 و در نتيجهء آشفتگى تعليقات نمىدانيم هدف كتاب لقط المرجان من معجم البلدان تأليف وى چيست 49 ولى محتملا خلاصه‌اى از فرهنگنامهء جغرافيايى ياقوت است . به طور كلّى مطالعهء فهرست مؤلّفات ابن طولون ، نظر سابق ما را تأييد مىكند كه در آن روزگار نمونه‌ها و موضوعات جغرافيايى راكد مانده بود . معاصر ابن طولون ، در مناطق ديگر ، دانشورانى بودند كه از جغرافياى اقليمى شهرشان بحث مىكردند . بهترين نمونهء اينان يكى از افراد خاندان بنى هاشم ، محمّد بن عبد العزيز بن فهد قرشى هاشمى ( متوفّى به سال 1547 / 954 ه . ) است 50 كه ساليان دراز خطيب يكى از مساجد جدّه بود و سپس ، به سبب اقامت طولانى در مكّه ، لقب « جار اللّه » يافت . او كتاب خود را كه نسخه‌هاى خطّى آن به‌جاست ، با عنوان السلاح و العدة فى فضائل بندر جدة دربارهء جدّه نوشت ، 51 كه به روش معروف كتب فضائل است . بىگفت و گو ، وى به مسائل جغرافياى تاريخى محلّى علاقه داشته ، زيرا به سال 1509 / 915 ه . كتاب تحفة اللطائف فى فضائل ابن عباس و وج و الطائف را خلاصه كرده بود . 52 آثار او نيز چون آثار ابن طولون به موضوعات عادى پرداخته ؛ مانند